CHUYỆN GÌ ĐÃ XẢY RA
Việt Nam đã khởi động cuộc tái cấu trúc quy định an toàn thực phẩm lớn nhất trong vòng một thập kỷ rưỡi qua, và cú đánh chính sẽ nhắm vào kênh bán hàng trực tuyến. Ngày 26 tháng 1 năm 2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 46/2026/ND-CP quy định chi tiết thi hành Luật An toàn thực phẩm. Văn bản được công bố trên cổng thông tin điện tử Chính phủ Chinhphu.vn, đưa ra yêu cầu bắt buộc đăng ký và công bố thông tin về thực phẩm, tăng cường kiểm soát hoạt động kinh doanh thực phẩm trên các nền tảng thương mại điện tử và yêu cầu áp dụng hệ thống quản lý an toàn (HACCP, ISO 22000 hoặc GMP) đối với một số nhóm hàng hóa nhất định trước ngày 31 tháng 12 năm 2026. Một điều khoản riêng liên quan đến GMO: việc dán nhãn là bắt buộc nếu tỷ lệ thành phần GMO vượt quá 5%.
Sau đó là những gì thường xảy ra tại Việt Nam với bất kỳ cú siết quy định mạnh tay nào. Việc ban hành các quy định đột ngột đã gây gián đoạn hoạt động thương mại, và Chính phủ đã tạm đình chỉ thi hành Nghị định số 46 đến ngày 15 tháng 4 năm 2026 — điều này được ghi nhận trong báo cáo USDA/FAS VM2026-0005. Vietnam Briefing mô tả đây là việc "tháo gỡ các nút thắt trong triển khai", chứ không phải từ bỏ cải cách.
Song song đó, công việc ở cấp cao hơn vẫn đang diễn ra. Ngày 3 tháng 8 năm 2026, Cục An toàn thực phẩm Việt Nam thuộc Bộ Y tế đã thông báo cho Ban Thư ký WTO về dự thảo thay thế hoàn toàn Luật An toàn thực phẩm năm 2010 (thông báo G/SPS/N/VNM/187), thời hạn lấy ý kiến kết thúc vào ngày 17 tháng 9 năm 2026. Nghĩa là Nghị định số 46 không phải là điểm cuối cùng mà là một giai đoạn chuyển tiếp: theo dữ liệu từ báo cáo USDA FAS VM2026-0017, một nghị định thống nhất đang được chuẩn bị, sẽ thay thế cả Nghị định 15/2018 hiện hành và Nghị định 46. Thêm vào đó, vào tháng 3 năm 2026, Nghị định số 90/2026/ND-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, bao gồm bán lẻ thuốc trực tuyến, đã được thông qua — xu hướng chung là siết chặt quy định đối với các sản phẩm liên quan đến sức khỏe đang hiện rõ.
ĐIỀU NÀY CÓ Ý NGHĨA GÌ
Đối với doanh nhân thương mại điện tử Nga đang nhìn Việt Nam như thị trường tiếp theo sau Kazakhstan và UAE, tin này nghe có vẻ khó chịu nhưng hữu ích. Việt Nam không còn là thị trường kiểu "đăng sản phẩm lên Shopee — và chờ đơn hàng". Nghị định số 46 mở rộng trực tiếp quyền hạn của thanh tra viên hoạt động trong "không gian mạng", buộc người bán và nền tảng phải công bố và cập nhật thông tin về sản phẩm, đồng thời yêu cầu phối hợp giữa Bộ Y tế (MOH), Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (MARD) và Bộ Công Thương (MOIT). Dịch ra thực tế: sàn thương mại điện tử không còn chỉ là nơi trưng bày mà trở thành một mắt xích trong chuỗi tuân thủ. Nếu thông tin sản phẩm không khớp với tờ khai, câu hỏi sẽ không chỉ dành cho người bán.
Lớp thứ hai — thời hạn. Yêu cầu áp dụng HACCP/ISO 22000/GMP trước ngày 31 tháng 12 năm 2026 liên quan đến một số nhóm hàng hóa nhất định, và đây không còn là chuyện trừu tượng: chỉ còn hơn ba tháng nữa là đến hạn chót. Đối với nhà nhập khẩu, điều này có nghĩa là nhà cung cấp phải hoặc đã có hệ thống được chứng nhận, hoặc bạn không kịp cho mùa vụ. Tái cấu trúc chuỗi cung ứng vào tháng 12 là kịch bản đắt đỏ nhất, vì số lượng nhà cung cấp thay thế có giấy tờ sẵn sàng trên thị trường thực tế rất hạn chế.
Lớp thứ ba — dán nhãn GMO khi tỷ lệ vượt quá 5%. Đối với các nhà sản xuất Nga, điều này rất quan trọng trong các danh mục sản phẩm đậu nành, dầu thực vật, đồ ăn nhẹ, thực phẩm cho trẻ em và thể thao. Về hình thức, yêu cầu có vẻ hẹp, nhưng trên thực tế đồng nghĩa với việc phải làm lại thiết kế bao bì và chứng nhận lại lô hàng — tức là tiền và thời gian.
Và điều quan trọng nhất: sự bất ổn của chính quy định. Nghị định có hiệu lực, sau đó bị đình chỉ, rồi quá trình thay thế luật được khởi động. Đây không phải là dấu hiệu hỗn loạn mà là dấu hiệu cho thấy nhà nước đang học cách quản lý thương mại thực phẩm trực tuyến và sẽ tiếp tục điều chỉnh các quy tắc. Lập kế hoạch mở rộng dựa trên giả định "trong lúc chưa bị kiểm tra" là chiến lược chỉ có tầm nhìn một quý.
BÌNH LUẬN CHUYÊN GIA TỪ VIETSMART
Tôi thường xuyên thấy cùng một lỗi ở các đội ngũ Nga khi vào Việt Nam. Họ dành ba tháng để đàm phán với nhà phân phối và không dành ngày nào để kiểm tra xem ai thực sự sẽ chịu trách nhiệm về tờ khai sản phẩm trên nền tảng. Tại các cuộc gặp ở Thành phố Hồ Chí Minh với đối tác, gần như luôn phát hiện ra rằng không ai trong chuỗi đã đọc văn bản của nghị định hiện hành — tất cả đều dựa vào lời kể lại của một người quen trong ngành logistics. Rồi sau đó có đợt kiểm tra của MOIT, và hóa ra thông tin sản phẩm trên sàn không khớp với tờ khai hợp quy, còn giấy chứng nhận thì đã hết hạn từ trước khi xuất hàng.
Nếu ở vị trí doanh nhân Nga, tôi sẽ làm hai việc ngay bây giờ. Thứ nhất — dịch Nghị định số 46 và dự thảo luật mới sang tiếng Nga và cùng luật sư của mình rà soát chúng, chứ không phải với nhà thầu đăng ký. Thứ hai — ghi rõ trong hợp đồng với đối tác Việt Nam ai chịu trách nhiệm cập nhật dữ liệu sản phẩm trên nền tảng và trong thời hạn nào. Nghe có vẻ nhàm chán, nhưng chính hai điểm này giải quyết 80% rủi ro.
KẾT LUẬN VÀ CẦN LÀM GÌ
Việc siết chặt quy định của Việt Nam không phải là đóng cửa thị trường mà là lọc chuyên nghiệp thị trường. Các nhà cung cấp yếu sẽ rời đi, giải phóng kệ hàng và ngách trên sàn thương mại điện tử. Dưới đây là các bước cụ thể mà tôi sẽ đưa vào kế hoạch cho tháng tới.
- Yêu cầu nhà cung cấp cung cấp chứng nhận HACCP, ISO 22000 hoặc GMP và kiểm tra thời hạn hiệu lực cũng như phạm vi áp dụng. Nếu không có chứng nhận và sản phẩm thuộc nhóm bị điều chỉnh — bạn không kịp hạn chót ngày 31 tháng 12 năm 2026.
- Đối chiếu thông tin sản phẩm trên Shopee, Lazada hoặc TikTok Shop với tờ khai hợp quy. Sự khác biệt về thành phần, trọng lượng hoặc nhà sản xuất là lý do sẵn sàng để bị phạt theo MOIT hoặc MOH.
- Kiểm tra thành phần GMO. Nếu tỷ lệ vượt quá 5%, cần dán nhãn riêng và cập nhật thiết kế bao bì; đối với đậu nành, dầu thực vật và đồ ăn nhẹ, việc này cần làm trước tiên.
- Ghi rõ trong hợp đồng với đối tác Việt Nam trách nhiệm cập nhật dữ liệu sản phẩm trên nền tảng và thời hạn phản hồi yêu cầu của cơ quan quản lý. Không có điều khoản này, mọi rủi ro vẫn thuộc về bạn.
- Đăng ký nhận cập nhật về dự thảo thay thế Luật An toàn thực phẩm (thông báo G/SPS/N/VNM/187) và dự phòng một nhà cung cấp thay thế có giấy tờ sẵn sàng — các quy tắc sẽ còn thay đổi ít nhất một năm nữa.
Nguồn: Nikkei Asia ngày 25 tháng 9 năm 2026