CHUYỆN GÌ ĐÃ XẢY RA
Vietnam Briefing đã công bố bài phân tích về các lỗi thuế và tuân thủ điển hình mà các công ty nước ngoài mắc phải khi thâm nhập thị trường Việt Nam. Tài liệu được đăng ngày 16 tháng 9 năm 2026 và hệ thống hóa những gì các chuyên gia tư vấn thường gặp khi làm việc với nhà đầu tư nước ngoài: từ đăng ký sai tình trạng thuế đến tính toán sai trong báo cáo thuế GTGT và không tuân thủ thủ tục hải quan.
Bản thân tin tức không nói về luật mới, nhưng nó rơi vào bối cảnh pháp lý rất dày đặc. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, Luật Thương mại điện tử 122/2025/QH15 có hiệu lực — công báo chính phủ BaoChinhPhu quy định rõ các biện pháp chế tài đối với hành vi vi phạm: chặn truy cập, tạm dừng chức năng giao dịch, xóa nội dung, đóng tài khoản và loại khỏi sổ đăng ký. Từ ngày 14 tháng 2 năm 2026, Nghị định 373/2025/NĐ-CP về quản lý thuế có hiệu lực, trong đó quy định nghĩa vụ của các sàn phải khấu trừ và nộp thuế GTGT và thuế thu nhập cá nhân thay cho người bán. Và ngày 15 tháng 5 năm 2026, Nghị định 169/2026/NĐ-CP được ban hành với khung chế tài cập nhật đối với vi phạm hải quan, bao gồm tái xuất bắt buộc, tiêu hủy hàng hóa và dán nhãn "VIETNAM DUTY NOT PAID".
Song song đó, việc thực thi pháp luật đang diễn ra và rất nghiêm khắc. Theo dữ liệu của Bộ Công Thương Việt Nam (MOIT), chỉ trong nửa đầu năm 2026, phối hợp với các sàn đã xóa hơn 9.000 mặt hàng vi phạm và hàng giả, số tiền phạt và tịch thu tăng mạnh so với năm trước. Hải quan Nhà nước, theo tổng hợp của cổng thông tin chính phủ BaoChinhPhu, trong giai đoạn từ 15 tháng 12 năm 2025 đến 14 tháng 8 năm 2026 đã xử lý 15.273 vụ việc với tổng giá trị hàng hóa tịch thu ước tính 15.371 tỷ đồng.
ĐIỀU NÀY CÓ Ý NGHĨA GÌ
Đối với doanh nhân thương mại điện tử Nga, người mua hàng tại Việt Nam hoặc chuyển một phần sản xuất đến đó, tài liệu này không phải là bài học tuân thủ trừu tượng mà là bản đồ rủi ro ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận và thời hạn giao hàng. Sai sót trong tình trạng thuế hoặc tờ khai hải quan giờ đây gần như tự động chuyển thành việc chậm trễ hàng hóa tại biên giới, và chậm trễ 2–3 tuần đồng nghĩa với việc lỡ lịch giao hàng lên sàn và mất vị trí trong kết quả tìm kiếm.
Lớp rủi ro đầu tiên là thuế. Nếu bạn làm việc thông qua pháp nhân Việt Nam hoặc thông qua đối tác nhập khẩu địa phương, câu hỏi then chốt là ai và làm thế nào báo cáo thuế GTGT. Nghị định 373/2025/NĐ-CP chuyển một phần nghĩa vụ sang các sàn, nhưng không loại bỏ trách nhiệm của người bán về tính chính xác của đăng ký và tờ khai. Theo phân tích của Baker McKenzie trong ấn phẩm Vietnam Tax Administration, PIT and VAT Laws, một khối chế tài riêng liên quan đến giao dịch hóa đơn — phạt từ 20–50 triệu đồng đối với hành vi bán hoặc chuyển nhượng hóa đơn. Đây là kịch bản điển hình mà người nước ngoài vướng phải khi cố gắng "tối ưu hóa" chứng từ qua trung gian.
Lớp thứ hai là hải quan. Nghị định 169/2026/NĐ-CP không chỉ tăng mức phạt mà còn cho hải quan công cụ tác động vật lý lên hàng hóa: tái xuất bắt buộc, tiêu hủy, dán nhãn đặc biệt. Đối với người bán đã mua lô hàng cho một ngày khuyến mãi cụ thể, việc tiêu hủy hoặc tái xuất không phải là tiền phạt, mà là mất trắng lô hàng và lỡ mùa cao điểm. Theo dữ liệu của Hải quan Nhà nước Việt Nam (tổng hợp trên cổng BaoChinhPhu), trong chưa đầy chín tháng 2025–2026 đã xử lý hơn 15 nghìn vụ việc — cường độ kiểm tra đã tăng gấp nhiều lần.
Lớp thứ ba là tuân thủ kỹ thuật số và an ninh mạng. Nghị định 327/2026/NĐ-CP, do Bộ Công an Việt Nam công bố, tạo cơ sở pháp lý cho các yêu cầu khẩn cấp đối với các sàn về việc xóa nội dung và tạm dừng tài khoản. Ý nghĩa thực tế đối với thương hiệu Nga rất đơn giản: thẻ sản phẩm hoặc cửa hàng trên sàn địa phương có thể bị chặn không phải do lỗi của bạn mà do vi phạm của nhà phân phối hoặc đại lý Việt Nam. Đồng thời, các thông cáo chính thức của MOIT nhấn mạnh việc thực thi chống vi phạm, còn các báo cáo độc lập tháng 8–9 năm 2026 đưa tin về các đợt đóng băng người bán và vấn đề thanh toán — số liệu tổng hợp về tài khoản bị chặn không được các nguồn chính thức công bố, và ở đây các đánh giá khác nhau.
BÌNH LUẬN CHUYÊN GIA VIETSMART
Tôi thấy vấn đề này trong vận hành tại Thành phố Hồ Chí Minh gần như mỗi tuần. Các doanh nhân Nga đến với chúng tôi với cùng một câu chuyện: hợp đồng đã ký với nhà cung cấp địa phương, hàng đã gửi, nhưng tại hải quan phát hiện mã HS khai báo sai hoặc hóa đơn được lập qua công ty thứ ba. Sau đó — hoặc nộp thêm, hoặc chờ đợi, hoặc tái xuất. Sai lầm phổ biến nhất mà tôi quan sát thấy: doanh nhân tiết kiệm chi phí tư vấn thuế địa phương ở giai đoạn cấu trúc giao dịch, rồi sau đó trả gấp ba lần ở giai đoạn giải quyết hậu quả. Sai lầm phổ biến thứ hai là làm việc qua trung gian "thân thiện" mà không kiểm tra lịch sử thuế của họ: nếu đối tác có nghĩa vụ thuế chưa thanh toán, lô hàng của bạn có thể bị tạm dừng cùng với tài khoản của họ.
Nếu tôi là doanh nhân Nga, tôi sẽ xây dựng công việc như sau: trước tiên kiểm toán đối tác và cấu trúc giao dịch, sau đó lô hàng thí điểm, và chỉ sau đó mới mở rộng quy mô. Không phải ngược lại.
KẾT LUẬN VÀ CẦN LÀM GÌ
- Kiểm tra tình trạng thuế của đối tác Việt Nam trước khi ký hợp đồng. Yêu cầu xác nhận đăng ký với cơ quan thuế, giấy xác nhận không có nợ thuế và lịch sử hoạt động xuất khẩu. Nếu đối tác né tránh — đó là dấu hiệu đỏ, không phải "thủ tục".
- Đối chiếu mã HS và trị giá hải quan với các quy định hiện hành của Nghị định 169/2026/NĐ-CP. Sai mã là con đường trực tiếp dẫn đến tái xuất bắt buộc hoặc dán nhãn "VIETNAM DUTY NOT PAID", điều này thực tế làm mất trắng lô hàng.
- Xây dựng chuỗi hóa đơn minh bạch. Không có kế hoạch "tối ưu hóa" qua công ty thứ ba: tiền phạt đối với việc chuyển nhượng và bán hóa đơn theo quy định năm 2026 lên tới 50 triệu đồng, và thiệt hại danh tiếng khi bị đưa vào sổ đen còn đắt hơn.
- Đưa vào hợp đồng trách nhiệm của đối tác đối với việc chặn thẻ và tài khoản. Với Nghị định 327/2026/NĐ-CP và Luật Thương mại điện tử 122/2025/QH15, sàn có thể xóa nội dung hoặc tạm dừng giao dịch nhanh chóng — điều khoản về bồi thường thiệt hại khi bị chặn phải có trong hợp đồng.
- Lên kế hoạch giao hàng với khoảng đệm 3–4 tuần cho kiểm tra hải quan. Theo dữ liệu MOIT, nửa đầu năm 2026 đã xóa hơn 9.000 mặt hàng, và hải quan đã xử lý hơn 15 nghìn vụ trong chín tháng — xác suất bị chọn kiểm tra đã tăng, và khoảng đệm thời gian giờ không phải là xa xỉ mà là cần thiết.
Nguồn: Vietnam Briefing ngày 16 tháng 9 năm 2026