CHUYỆN GÌ ĐÃ XẢY RA
Việt Nam đã khép lại kỷ nguyên buôn bán vô danh trên môi trường trực tuyến. Ngày 30 tháng 6 năm 2026, Nghị định số 248/2026/NĐ-CP đã được ký ban hành — văn bản dưới luật nhằm triển khai Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 10 tháng 12 năm 2025. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2026, trong đó yêu cầu then chốt — xác thực điện tử (e-KYC) đối với người bán và người livestream trên các nền tảng — bắt đầu áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2027. Toàn văn và giải thích được công bố trên LuatVietnam.
Bản chất của thay đổi gói gọn trong ba điểm. Thứ nhất: người bán, người livestream, chủ cửa hàng trên sàn TMĐT bắt buộc phải xác thực danh tính qua hệ thống định danh điện tử quốc gia VNeID — tài khoản được gắn với một cá nhân cụ thể, không còn gắn với nickname hay số điện thoại. Thứ hai: các nền tảng chuyển từ nguyên tắc notice-and-take-down sang nguyên tắc notice-and-stay-down — nghĩa là không chỉ gỡ bỏ listing vi phạm mà còn phải ngăn chặn nó quay trở lại dưới tên khác. Cơ chế này được phân tích chi tiết trong bài tổng quan pháp lý của Duong Tran Law. Thứ ba: các nền tảng nước ngoài có ngôn ngữ tiếng Việt hoặc tên miền .vn và đạt từ 100.000 giao dịch với người mua từ Việt Nam mỗi năm phải đăng ký với Bộ Công Thương (MoIT) — thời hạn đăng ký là 60 ngày kể từ khi đạt ngưỡng.
Ngày 10 tháng 9 năm 2026, Bộ Công Thương đã tổ chức hội thảo trực tuyến giải thích “The 2025 E-Commerce Law and Decree No. 248: Compliance guidance for businesses”, trong đó khẳng định: xác thực điện tử người bán và người livestream cùng với việc tăng cường trách nhiệm của nền tảng là hai trụ cột của mô hình mới. Tài liệu được công bố trên trang chính thức của MoIT. Đồng thời, nghị định có điều khoản chuyển tiếp: các nền tảng đã nhận thông báo trước đó tiếp tục hoạt động theo thủ tục cũ đến ngày 30 tháng 6 năm 2027 — khoảng thời gian này chính là cơ hội để chuẩn bị.
ĐIỀU NÀY CÓ Ý NGHĨA GÌ
Việt Nam không phải là ví dụ trừu tượng. Theo đánh giá của Vietnam News, thị trường thương mại điện tử nước này đạt khoảng 40 tỷ USD vào năm 2025, trong đó khoảng 12 tỷ USD thuộc về TP. Hồ Chí Minh (Vietnam News). Đây là một trong những thị trường tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á, và các doanh nhân Nga đang tích cực sử dụng nó theo hai cách: như một địa bàn thu mua và như một kênh phân phối qua các sàn TMĐT địa phương và thương mại xã hội. Cả hai kịch bản giờ đây đều vướng vào yêu cầu định danh.
Điều gì thay đổi đối với người bán Nga trên các sàn TMĐT. Trước đây, có thể mở cửa hàng trên Shopee, Lazada hay TikTok Shop thông qua trung gian, hoạt động dưới pháp nhân “xám” và không lộ diện chủ sở hữu thực. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2027, mô hình này sụp đổ: nền tảng buộc phải đối chiếu dữ liệu tài khoản với danh tính đã xác thực qua VNeID. Nếu tài khoản đăng ký dưới tên người đại diện danh nghĩa, còn chủ sở hữu hưởng lợi thực tế là công dân Nga, thì ngay lần kiểm tra đầu tiên, cửa hàng sẽ bị khóa và số dư trên ví bị phong tỏa cho đến khi làm rõ. Nguyên tắc stay-down đồng nghĩa với việc tạo lại tài khoản dưới tên mới là không thể — nền tảng sẽ theo dõi các trường hợp tái phạm.
Hiệu ứng thứ hai — chi phí gia nhập thị trường tăng. Xác thực hợp pháp đòi hỏi hoặc phải có pháp nhân Việt Nam riêng, hoặc phải hợp tác chính thức với nhà phân phối địa phương, người sẽ đảm nhận vai trò người bán thường trú. Đây không phải khoản phí một lần mà là chi phí thường xuyên: kế toán, báo cáo thuế, tuân thủ. Những người bán nhỏ, vốn vào thị trường “thử nghiệm” với một lô hàng, sẽ bị loại khỏi mô hình này — họ dễ chuyển sang thị trường khác hoặc làm việc qua bên tổng hợp.
Hiệu ứng thứ ba — tính minh bạch dữ liệu trở thành lợi thế cạnh tranh. Các nền tảng đang nâng cấp hệ thống định danh, lưu trữ dữ liệu và xử lý khiếu nại — điều này được đề cập trong bài viết của Wincolaw và Tilleke & Gibbins. Người bán có hồ sơ sạch sẽ được ưu tiên hiển thị và ít rủi ro bị khóa hơn so với người trốn tránh. Đây là trường hợp tuân thủ chuyển trực tiếp thành doanh thu.
Bối cảnh toàn cầu cũng quan trọng. Việt Nam không phát minh lại bánh xe — họ đang bắt kịp thông lệ KYC/KYB toàn cầu mà TikTok Shop và các nền tảng lớn khác đã áp dụng: xác minh danh tính, xác nhận tài khoản ngân hàng, đối chiếu dữ liệu với chủ tài khoản. Các hướng dẫn ngành và cộng đồng người bán ghi nhận vấn đề điển hình — “vòng lặp xác minh”, khi người bán không thể vượt qua kiểm tra trong nhiều tuần vì sai lệch một chữ cái trong địa chỉ. Tại Việt Nam, vấn đề này sẽ trở nên phổ biến từ ngày 1 tháng 1 năm 2027.
BÌNH LUẬN CHUYÊN GIA TỪ VIETSMART
Tôi thấy tình huống này trong vận hành mỗi tuần. Các đối tác của chúng tôi tại TP. Hồ Chí Minh chủ yếu là thương hiệu Nga thâm nhập Việt Nam qua các sàn TMĐT địa phương. Và sai lầm phổ biến nhất mà họ đang mắc phải ngay lúc này: trì hoãn hợp pháp hóa, hy vọng rằng “giai đoạn chuyển tiếp đến ngày 30 tháng 6 năm 2027” sẽ che chở phần nào. Không hề. Các điều khoản chuyển tiếp áp dụng cho nền tảng, không phải cho người bán. Nền tảng có thể hoạt động theo thủ tục cũ, nhưng họ sẽ bắt đầu yêu cầu xác thực từ người bán mới sớm hơn — vì chính họ cần xây dựng cơ sở dữ liệu tài khoản đã xác thực trước thời hạn. Trên thực tế, điều này có nghĩa là: các đơn đăng ký mở cửa hàng hiện đã được xử lý lâu hơn, và một số tài khoản mới phải qua kiểm tra thủ công.
Nếu tôi là doanh nhân Nga, tôi sẽ không chờ đến tháng 1 năm 2027. Tôi sẽ bắt đầu bằng việc kiểm tra các tài khoản hiện có: chúng đứng tên ai, giấy tờ nào được liên kết, có sự khác biệt nào giữa dữ liệu pháp nhân Việt Nam và dữ liệu tài khoản thanh toán hay không. Tiếp theo — hoặc mở pháp nhân Việt Nam riêng với giám đốc thường trú thực sự, hoặc tìm đối tác phân phối địa phương có lịch sử trong sạch. Và nhất định phải ghi rõ trong hợp đồng ai chịu trách nhiệm xác thực và điều gì xảy ra với hàng tồn kho khi tài khoản bị khóa. Đây không phải thủ tục pháp lý hình thức mà là bảo vệ vốn lưu động.
KẾT LUẬN VÀ CẦN LÀM GÌ
Nghị định 248/2026 của Việt Nam không phải là trường hợp cá biệt mà là một phần của xu hướng toàn cầu về phi ẩn danh hóa thương mại trực tuyến. Các doanh nhân Nga đang làm việc với thị trường Việt Nam hoặc có kế hoạch thâm nhập nên coi đây là lời cảnh báo: cùng một vectơ sẽ đến với các nền tảng khác. Dưới đây là những bước cụ thể có thể thực hiện ngay bây giờ.
- Kiểm tra tài khoản trên tất cả các nền tảng Việt Nam. Liệt kê xem mỗi cửa hàng đăng ký dưới tên ai, giấy tờ nào được liên kết, dữ liệu pháp nhân, tài khoản ngân hàng và người liên hệ có khớp nhau không. Bất kỳ sự khác biệt nào cũng là nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến khóa tài khoản khi xác thực qua VNeID.
- Xác định mô hình hiện diện trước cuối năm 2026. Hoặc pháp nhân Việt Nam riêng với giám đốc thường trú, hoặc hợp đồng chính thức với nhà phân phối địa phương đóng vai trò người bán thường trú. Mô hình “qua người quen” không còn hiệu quả.
- Yêu cầu nền tảng cung cấp quy trình xác thực bằng văn bản. Trước ngày 1 tháng 1 năm 2027, các nền tảng lớn phải công bố thủ tục KYC: giấy tờ nào, thời hạn bao lâu, xử lý thế nào khi bị từ chối. Nếu chưa có quy trình — đó là rủi ro cần tính đến khi lập kế hoạch.
- Ghi rõ trong hợp đồng với đối tác kịch bản bị khóa tài khoản. Ai chịu trách nhiệm xác thực, điều gì xảy ra với hàng tồn kho và tiền trên ví khi tài khoản bị tạm ngưng, đối tác phải cung cấp giấy tờ theo yêu cầu của nền tảng trong thời hạn nào.
- Đưa chi phí gia tăng vào bài toán đơn vị kinh tế. Hiện diện hợp pháp đồng nghĩa với kế toán, thuế, hỗ trợ tuân thủ. Hãy tính lại biên lợi nhuận sản phẩm trước khi ký hợp đồng cung cấp, chứ không phải sau.
Nguồn: Vietnam.vn ngày 12 tháng 9 năm 2026