Điều gì đã xảy ra
Vietnam+ (VietnamPlus) ngày 16 tháng 10 năm 2026 đã đăng tải bài viết cho biết thương mại giữa Việt Nam và Nga đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc. Đây không phải là sự bùng nổ nhất thời của kim ngạch, mà là sự thay đổi chính logic của dòng chảy hàng hóa: cơ cấu mặt hàng thay đổi, tỷ trọng công nghiệp và nguyên liệu thô tăng lên, trong khi các nhóm hàng tiêu dùng được phân bổ lại giữa các kênh cũ và mới.
Số liệu thống kê chính thức xác nhận rằng sự dịch chuyển diễn ra theo cả hai chiều. Theo dữ liệu của VnEconomy dẫn nguồn Tổng cục Hải quan Việt Nam, trong tháng 1 năm 2026, kim ngạch thương mại song phương đạt 375,39 triệu USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam sang Nga tăng 34,5% so với cùng kỳ năm trước, và nhập khẩu từ Nga tăng 19%. Theo báo cáo chính thức của cổng thông tin Chính phủ Việt Nam, trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch đạt 3,24 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó nhập khẩu từ Nga (2,51 tỷ USD) vượt xuất khẩu của Việt Nam (2,26 tỷ USD).
Đồng thời, Việt Nam đang thắt chặt và chi tiết hóa các quy định về ngoại thương. Công báo Chính phủ BaoChinhPhu đã công bố danh mục hàng hóa cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu, bao gồm Nghị định số 292/2026/NĐ-CP ngày 22 tháng 7 năm 2026, và Bộ Công Thương Việt Nam đã ban hành văn bản hợp nhất số 67/VBHN-NĐ-BCT ngày 9 tháng 7 năm 2026, làm rõ trình tự kiểm soát thương mại. Đối với người thu mua, điều này có nghĩa là: các kế hoạch "xám" và các nhóm hàng "thỏa thuận" đang bị thu hẹp, và danh mục hợp pháp cần được kiểm tra theo danh sách.
Điều này có ý nghĩa gì
Đối với thương mại điện tử Nga, việc tái cấu trúc dòng chảy được nhìn nhận không qua các con số vĩ mô, mà qua ba yếu tố: danh mục sản phẩm, giá thu mua và logistics. Đầu tiên và nhạy cảm nhất – cơ cấu nhập khẩu từ Việt Nam vào Nga đang dịch chuyển. Nếu trước đây phần lớn kệ hàng trên các sàn thương mại điện tử dựa vào các nhóm hàng tiêu dùng có tần suất mua cao, thì nay, theo dữ liệu hải quan Việt Nam, trong các báo cáo của AsemConnect Vietnam ghi nhận mức tăng vượt trội ở các mặt hàng nguyên liệu và công nghiệp – kim loại đen, một số loại thép, hạt tiêu, giày dép. Điều này không có nghĩa là kệ hàng tiêu dùng biến mất, nhưng sự cạnh tranh cho container và kho bãi giữa "nhà công nghiệp" và "hàng tiêu dùng" đang gia tăng.
Thứ hai – giá cả. Khi nhập khẩu từ Nga vào Việt Nam tăng nhanh hơn xuất khẩu (2,51 tỷ USD so với 2,26 tỷ USD trong 7 tháng năm 2026 theo dữ liệu cổng thông tin Chính phủ Việt Nam), đây là tín hiệu cho thấy Việt Nam đang tích cực tham gia vào chế biến nguyên liệu và bán thành phẩm của Nga. Đối với người bán hàng Nga, đây là câu chuyện hai mặt: một mặt, một số nhà máy Việt Nam có được nguyên liệu rẻ hơn và có thể giảm giá bán thành phẩm; mặt khác, chính các nhà máy đó chuyển sang các đơn hàng có biên lợi nhuận cao hơn, và các SKU tiêu dùng bị đẩy xuống hàng thứ yếu trong lịch sản xuất.
Thứ ba – logistics và quy định. Các danh mục hàng hóa cấm xuất nhập khẩu mới và văn bản hợp nhất của Bộ Công Thương Việt Nam có nghĩa là một số nhóm hàng quen thuộc có thể đột nhiên yêu cầu thêm giấy chứng nhận hoặc hoàn toàn nằm ngoài phạm vi nhập khẩu hợp pháp. Đối với doanh nhân Nga, đây là rủi ro không phải "tăng giá" mà là "hàng không đến": hàng đã mua, đã thanh toán, nhưng phía Việt Nam không thông quan. Chính vì vậy, trong năm 2026, việc kiểm tra mã HS và việc nằm trong danh sách cấm trở thành thao tác thường quy trước, chứ không phải sau khi ký hợp đồng.
Ngoài ra, cần lưu ý rằng dữ liệu năm 2025 trong các nguồn có sự khác biệt. AsemConnect Vietnam ước tính xuất khẩu của Việt Nam sang Nga năm 2025 vào khoảng 2,2 tỷ USD, trong khi các báo cáo tháng 1 của VnEconomy dẫn nguồn hải quan đưa ra con số theo phương pháp gần 2,34 tỷ USD. Chênh lệch 100–150 triệu USD không phải là "sai sót" mà là do các giai đoạn và phương pháp khác nhau. Kết luận thực tiễn cho người thu mua: không nên xây dựng ngân sách dựa trên một con số từ một nguồn, mà nên giữ khoảng biến động và tính toán lại mỗi quý.
Bình luận chuyên gia VietSmart
Trong hoạt động của chúng tôi tại Thành phố Hồ Chí Minh, sự tái cấu trúc được nhìn thấy không qua báo cáo mà qua các cuộc gọi. Trong những tháng gần đây, ngày càng nhiều người bán hàng Nga đến với chúng tôi với cùng một sai lầm: họ cố định giá với nhà cung cấp trong ba đến bốn tháng tới mà không kiểm tra xem nhóm hàng đó có nằm trong danh mục kiểm soát thương mại cập nhật hay không. Sau đó hóa ra lô hàng cần phải làm lại thủ tục, đồng nghĩa với việc cộng thêm hai đến ba tuần vào thời hạn và trừ đi biên lợi nhuận. Trong những trường hợp như vậy, chúng tôi luôn yêu cầu nhà máy xác nhận bằng văn bản rằng hàng hóa không nằm trong danh sách cấm theo Nghị định số 292/2026/NĐ-CP, và chỉ sau đó mới thảo luận về giá.
Điểm thứ hai – sự dịch chuyển danh mục. Chúng tôi thấy các nhà máy Việt Nam ngày càng sẵn sàng nhận đơn hàng cho các mặt hàng công nghiệp và ngày càng ít sẵn sàng cho lắp ráp tiêu dùng quy mô nhỏ. Đối với thương hiệu Nga, điều này có nghĩa là nên chuyển sang các nhóm hàng mà Việt Nam đang nâng cao năng lực: giày dép, hạt tiêu và gia vị, một số loại sản phẩm kim loại, thay vì cố gắng vắt kiệt biên lợi nhuận từ những gì đã chuyển sang các nước khác.
Kết luận và những việc cần làm
- Kiểm tra danh mục hiện tại theo danh sách cập nhật: đối chiếu mã HS với Nghị định số 292/2026/NĐ-CP và văn bản hợp nhất của Bộ Công Thương Việt Nam số 67/VBHN-NĐ-BCT. Nếu nhóm hàng nằm trong danh sách – hãy tìm phương án thay thế trước khi mua, chứ không phải sau.
- Yêu cầu nhà cung cấp xác nhận bằng văn bản về tính hợp pháp của nhóm hàng và các chứng nhận (bao gồm CFS nếu là thực phẩm và mỹ phẩm). Kiểm tra số hiệu trong cơ sở dữ liệu chính thức, không tin lời nói.
- Tính toán lại ngân sách thu mua với khoảng biến động theo tỷ giá và theo dữ liệu từ hai nguồn – AsemConnect Vietnam và VnEconomy. Đừng chỉ dựa vào một con số: chênh lệch năm 2025 lên tới 100–150 triệu USD.
- Chuyển trọng tâm sang các nhóm hàng mà Việt Nam đang mở rộng sản xuất: giày dép, gia vị và hạt tiêu, một số loại sản phẩm kim loại. Đối với các SKU tiêu dùng có chu kỳ lắp ráp dài, sự cạnh tranh cho suất sản xuất sẽ gia tăng.
- Dự phòng thêm trong logistics: hai đến ba tuần để làm lại giấy tờ và một nhà vận chuyển thay thế trong trường hợp lô hàng bị giữ ở phía Việt Nam. Điều này rẻ hơn so với hàng bị đóng băng trong kho.
Nguồn: Vietnam+ (VietnamPlus) ngày 16 tháng 10 năm 2026